Cep telefonu altın dedektörü olur mu? Uygulamalar ne bulur

“Altın dedektörü uygulaması” diye aradığınızda pek çok metal dedektörü uygulaması çıkar. Peki cep telefonu altın dedektörü olur mu? Güvenilir biçimde olmaz; nedenini bu uygulamaların kullandığı sensör açıklıyor.

Telefonunuzdaki sensör neyi ölçer

Bu uygulamalar pusulayı çalıştıran manyetometreyi okur. Android geliştirici belgeleri bu sensörü jeomanyetik alan sensörü olarak tanımlar: telefonun çevresindeki manyetik alanı mikrotesla (µT) cinsinden ölçer ve Dünya'nın manyetik alanındaki değişimlerin izlenmesini sağlar. Sensör, yakındaki bir cismi ancak bu alanı bozuyorsa fark eder. Alanı belirgin biçimde bozan pek az şey vardır: mıknatıslar ve başta demir, nikel ve kobalt olmak üzere ferromanyetik metaller. Çelik bir vidanın üzerinde değerin sıçraması bundandır.

Altın neden algılanmaz

Saf altın manyetik değildir. Illinois Üniversitesi'nin fizik soru-cevap servisi Ask the Van, altını ve bakırı çok zayıf diyamanyetik olarak tanımlar: mıknatıs onları çekmez, tersine çok hafifçe iter. Gümüş de diyamanyetiktir, alüminyum ise yalnızca zayıf paramanyetiktir. İstisna, içinde manyetik safsızlıklar bulunan altın ya da bakırdır; ancak elinizdeki parçanın böyle olacağına güvenemezsiniz. Google Play'de 10 milyondan fazla kez indirilen bir Android metal dedektörü uygulaması da kendi açıklamasında altını, gümüşü ve bakırdan yapılmış madeni paraları algılayamadığını belirtiyor.

Gerçek altın dedektörü nasıl çalışır

Metal dedektörü, hedefin manyetik olmasına ihtiyaç duymaz. Dedektörün verici bobini değişken bir manyetik alan yayar; bu alan, elektriği ileten her metalde girdap (eddy) akımları oluşturur. Bu akımlar da zayıf bir manyetik alan yaratır ve alıcı bobin bu alanı yakalar. Telefonun manyetometresi ise hiçbir alan yaymaz; yalnızca ortamda zaten var olan alanı ölçer. TÜBİTAK'ın Bilim ve Teknik dergisinde 2004'te yayımlanan bir yazının anlattığı teknolojilerden ikisi:

• VLF (Very Low Frequency, çok düşük frekans) en yaygın türdür. Tek frekanslı bir sinüs dalgası gönderir ve Bilim ve Teknik'e göre geri dönen sinyaldeki faz kaymasından yararlanarak metalleri birbirinden ayırır.
• PI (Pulse Induction, darbe indüksiyonu) bobinin alanını aniden keser ve hedefteki girdap akımlarından gelen, giderek sönen alanı dinler. Metalleri ayırt etmede zayıftır ama çoğu zaman daha derine inebilir.

Bu iş özel donanım ister. Minelab'ın teknik notlarına göre derine gömülü hedeflerden gelen sinyal, gönderilen sinyalden milyonlarca kat zayıf olabilir ve mineralli (manyetik) toprak bu sinyali bozar; bu yüzden dedektörlerde özel yükseltme, sinyal işleme ve zemin dengeleme (ground balance) gerekir.

Minelab'a göre toprağa gömülü metalin büyük çoğunluğu demirlidir (ferrous), yani mıknatısın çektiği türdendir ve genellikle aranmaz; bu yüzden sikke ve define dedektörleri çoğunlukla demirli hedefleri yok sayacak şekilde ayarlanır. Telefonun algılayabildiği şey, büyük ölçüde bu dedektörlerin elediği şeydir.

Telefon neleri bulabilir

Çelik büyük ölçüde demirden oluştuğu için telefon, çok yakın tutulduğunda aşağıdakilere tepki verebilir; ancak sensörler modelden modele farklıdır:

• Duvardaki ve zemindeki çivi ve vidalar.
• Yüzeye yakın çelik (demir) borular.
• Betonun yüzeyine yakın inşaat demiri (donatı).

Altını, gümüşü, bakırı, alüminyumu ya da plastiği ise güvenilir biçimde bulamaz. Bazı paslanmaz çelik türleri de manyetik değildir; paslanmaz bir eşya hiç sinyal vermeyebilir. Değerin sakin kalması da orada hiçbir şey olmadığını asla kanıtlamaz. Bakır boruyu, demir dışı metalleri de algılayan bir metal tarayıcı bulabilir: üretici Zircon, MetalliScanner MT7'nin ½ inçlik bakır boruyu 15 cm (6 inç) derinliğe kadar algılayabildiğini belirtiyor.

Türkiye'de define aramak izne bağlıdır

Türkiye'de define arama, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile Define Arama Yönetmeliği'ne tabidir. Yönetmelik, 2020'deki değişiklikle defineyi, gömülmüş ya da saklanmış olduğu ve artık sahibinin bulunmadığı kesin olarak anlaşılan, bilimsel değer taşımayan taşınır varlık olarak tanımlar; yani kültür varlığı sayılan bir eser define değildir. Başlıca kurallar özetle şöyle:

• Define arama ruhsatnamesi gerekir. Kanun, ruhsatname verme yetkisini Kültür ve Turizm Bakanlığına tanır; yönetmeliğe göre ruhsatnameyi müze müdürlüğü hazırlar, ilin valisi imzalar. Korunması gerekli kültür ve tabiat varlığı olan yerler, tescilli sit alanları ve mezarlıklar için ruhsatname verilmez; ruhsatname başkasına devredilemez (Kanun, md. 50).
• Yalnızca Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı gerçek kişiler, arama yapılacak yerin bağlı olduğu mülki amire (vali ya da kaymakam) dilekçeyle başvurabilir. Alan 50 metrekareyi ve 10 metre derinliği geçemez, su altında arama yapılamaz; arama aralıksız en çok 15 gün sürer ve iki müze uzmanı ile diğer görevlilerin gözetiminde yürütülür.
• İzinsiz define arayanlara üç aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülür. Kültür varlığı bulmak amacıyla izinsiz kazı ya da sondaj yapmak ise ayrı bir suçtur ve iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası gerektirir; kazı sit alanı ya da korunması gerekli başka bir yerde yapılmamışsa ceza üçte bir indirilir (Kanun, md. 74).
• Kültür ya da tabiat varlığı bulan herkes, bunu en geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne ya da köylerde muhtara, diğer yerlerde mülki amire bildirmek zorundadır (Kanun, md. 4).

Bu bölüm yayımlanmış metinlerin özetidir, hukuki danışmanlık değildir. Dedektörün kayıp bir yüzüğü aramak gibi başka amaçlarla kullanılmasına dair resmî bir kaynak bulamadık. Emin değilseniz önce kaymakamlığa ya da valiliğe danışın.

Uygulamamız ne yapar, ne yapmaz

Metal Detector : Gold Finder telefonun manyetometresini okur; canlı gösterge, ayarlanabilir hassasiyet ve uyarılar sunar. Aynı sensöre dayandığı için yukarıdaki sınırlar onun için de geçerlidir: yakındaki demir ve çeliğe tepki verir, altına değil. Adına rağmen altını, gümüşü ya da manyetik olmayan diğer metalleri güvenilir biçimde bulmaz. iOS 13 ve üzerini gerektirir, yalnızca App Store'da yer alır ve şu anda Türkiye App Store'unda listelenmiyor. Tüm özellikler için abonelik gerekir; yeni kullanıcılar ücretsiz denemeyle başlayabilir.

Duvarı mı deleceksiniz? Duvardaki boru ve kablolar nasıl bulunur ve duvar dedektörü uygulamaları işe yarar mı rehberlerimize bakın.

→ Uygulamalara göz at